1001 หนึ่ง ศูนย์ ศูนย์ หนึ่ง: เรียนเขียนโปรแกรม?

Abstract

สุกรี สินธุภิญโญ (sukree.s@chula.ac.th)ภาควิชาวิศวกรรมคอมพิวเตอร์ คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย หลังการแถลงนโยบายของรัฐบาล เกิดมีคำถามเรื่องการเรียนเขียนโปรแกรมของนักเรียนไทย ที่รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการ คุณหญิงกัลยา โสภณพนิช ได้แถลงต่อรัฐสภา เนื่องจากผมเองก็ได้เข้าไปมีส่วนร่วมกับหลักสูตรวิทยาการคำนวณนี้ตั้งแต่แรก จึงอยากเล่าเรื่องราวเกี่ยวกับวิชานี้อีกครั้งในแบบสั้นๆ ให้หลายท่านได้เข้าใจว่า เหล่าผู้คนที่เกี่ยวข้องกับหลักสูตร "กำลัง" พยายามทำอะไรกันอยู่ กับคำถามว่า การเขียนโปรแกรม หรือ coding จำเป็นถึงขนาดต้องบรรจุอยู่เป็นวิชาบังคับเลยหรือไม่ จริงๆ ต้องเรียนว่า ทั้งหมดของวิชานี้ "ไม่ใช่" การเรียนเขียนโปรแกรม แต่การเขียนโปรแกรมเป็นเพียงแค่ "ส่วนหนึ่ง" ของวิชานี้เท่านั้น ซึ่ง "ความพร้อม" ของโรงเรียนและผู้สอน จะเป็นผู้กำหนดว่า จะเรียนมากน้อยเพียงใด - ในเมื่อ coding ไม่ใช่หัวใจสำคัญของวิชานี้ แล้วอะไรคือหัวใจสำคัญ กระบวนการคิดที่เป็นขั้นตอน แนวคิดการแก้ปัญหา "โดยไม่จำเป็นต้องใช้คอมพิวเตอร์" ที่เราเรียกว่า การคิดในแบบ unplugged ครับ ที่เป็นหัวใจสำคัญของวิชานี้ เป็นหัวใจสำคัญถึงขนาดที่ในทุกบท ทุกขั้นตอนของการเขียนตำรา จะคิดและวางแผนสำหรับโรงเรียนที่ไม่ต้องการใช้คอมพิวเตอร์ในการเรียนการสอนด้วยทุกครั้ง หากแต่การคิดเพื่อสกัดเอาแก่นของเรื่อง การคิดเป็นขั้นตอน การแบ่งปัญหา การเปลี่ยนรูปแบบของปัญหาครับ คือ หัวใจสำคัญของวิชานี้ ซึ่งหากเด็กๆ ได้รับการปลูกฝังสิ่งต่างๆ เหล่านี้ เขาจะสามารถนำไปแก้ปัญหาต่างๆ ในชีวิตประจำวัน และ เขาจะมีความคิดอย่างเป็นระบบ เขาจะเรียนรู้ว่า ผลลัพธ์ที่ไม่ถูกต้องบางอย่างที่ปรากฏอยู่ตรงหน้าต้องมีสาเหตุ ซึ่งไม่ใช่ทั้งกระบวนการที่ผิดไป แต่อาจเป็นแค่ข้อผิดพลาด (bug) ในบาง ขั้นตอนของกระบวนการ และสามารถแก้ปัญหาในชีวิตอย่างเป็นระบบและ "ตรง" จุดมากขึ้น - ตกลงให้เรียนจนกลายเป็นภาษาที่สามเลยจะดีหรือไม่ การเข้าใจภาษาคอมพิวเตอร์ ด้วยการเขียนโปรแกรมเล็กๆ น้อยๆ ได้ จะช่วยสนับ สนุนให้เขาสามารถ "เห็นภาพ" ของวิชาอื่นง่ายขึ้น เข้าใจคณิต ศาสตร์ เห็นภาพฟิสิกส์ ทดลองเคมี รวมถึงวิเคราะห์ภาษาได้ การเรียนการสอนในวิชานี้ เป็นเพียงพื้นฐานของการเขียนโปรแกรม และเขียนโปรแกรมเบื้องต้นได้ "ไม่ได้ตั้งใจ" ให้เด็ก ๆ ของเรากลายเป็นโปรแกรมเมอร์ จริง ๆ ก็เหมือนการเรียนการสอนภาษาอังกฤษ จีน ฝรั่งเศส เยอรมัน ในบ้านเรานั่นแหละครับ เราไม่ได้สอนให้เขาฟัง พูด อ่าน เขียน เหมือนเจ้าของภาษา เอาแค่สื่อสารได้ นำไปใช้เป็นก็พอ ใครอยากสนใจต่อยอด ก็สามารถศึกษาด้วยตนเองหรือเลือกหลักสูตรที่เหมาะกับตนเองต่อไปได้ Coding หรือการเขียนโปรแกรมในวิชาวิทยาการคำนวณ ก็ไม่ได้คาดหวังให้นักเรียนเป็นโปรแกรมเมอร์ แค่เรียนรู้และใช้เป็นบ้าง ก็พอครับ ใครใคร่ศึกษาต่อ ก็สามารถนำพื้นฐานจากวิชานี้ไปใช้ได้ และอย่างที่เขียนไว้ตอนต้น วิชานี้ "เน้น" ให้นักเรียนคิดอย่างเป็นขั้นตอน และเป็นกระบวนการมากกว่าครับ.