คอลัมน์ เดลินิวส์วาไรตี้: 'สกัดสี' สวยละมุนย้อมผืนผ้า สีจากพืช'วัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร'

Abstract

พงษ์พรรณ บุญเลิศ สีสวยจากธรรมชาติมีหลากสีสันซึ่งโดยหลักได้จากพืช สัตว์และแร่ธาตุ สำหรับสีละมุน สีสวยจาก "พืช"นอกจากนำมาใช้กับอาหาร ใช้ในงานจิตรกรรม ยังนำมาเป็นสีย้อมเพิ่มความงาม สร้างเอกลักษณ์ให้กับผืนผ้า ... สีจากพืชสามารถสกัดได้จากหลายส่วนของพืชไม่ว่าจะเป็นใบ เมล็ด เปลือกไม้หรือรากไม้ ฯลฯ โดยนำมาใช้ประโยชน์กันมายาวนาน อาจารย์ณภัทร ยศยิ่งยง คณบดีคณะเทคโนโลยีคหกรรมศาสตร์มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลกรุงเทพ ให้ความรู้อัพเดทสีสวยจากธรรมชาติ การสกัดสีจากวัสดุเหลือใช้การเกษตร เพิ่มการใช้ประโยชน์ เพิ่มความหลากหลาย สีย้อมผ้าเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมว่า ในกลุ่มของพืชสามารถนำมาสกัดสีได้หลายชนิด จากที่กล่าวที่ศึกษานำพืชผักในครัวนำมา สกัดสี โดยต่อมาวิจัยวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร ศึกษา สีจากมะพร้าวและใบกล้วย ทั้งนี้พบว่าสวนมะพร้าวมีเวส ขยะที่เกิดจากส่วนของเปลือกมะพร้าวทั้งเปลือกมะพร้าวอ่อนและเปลือกมะพร้าวแก่ มีอยู่มาก แม้จะนำไปใช้ประโยชน์อื่น ๆ แล้วก็ตาม "จากการทดลองพบว่าเปลือกมะพร้าวนำมาสกัดสี นำมาย้อมผ้า ย้อมเส้นด้ายทั้งจากเส้นฝ้าย เส้นไหมได้ วิจัยศึกษาต่อเนื่องเพื่อให้สีที่ได้จากของเหลือใช้ทางการเกษตร เกิดประโยชน์ และสิ่งเหล่านี้อาจเป็นจุดเริ่มต้นดูแลรักษาสิ่งแวดล้อมในชุมชน นอกจากนี้ศึกษา กล้วย และลิ้นจี่ โดยใบลิ้นจี่สามารถนำมาสกัดสีได้เช่นกัน โดยนอกจากประโยชน์จากผล ใบที่หล่นร่วงหรือแม้แต่การตัดแต่งกิ่ง สิ่งเหลือใช้เหล่านี้ไม่ว่าจะเป็นเปลือก กิ่ง ใบ สามารถนำมาสกัดเป็นสีได้ทั้งหมด" คณบดีคณะเทคโนโลยีคหกรรมศาสตร์อาจารย์ณภัทร เล่าย้อนการวิจัย สกัดสีจากเปลือกมะพร้าวและใบกล้วยเพิ่มอีกว่า จากที่นำสิ่งเหล่านี้มาทดลองศึกษา สิ่งนี้จะเป็นนวัตวิถีใหม่ ให้กับชุมชนโดยทำให้เห็นว่า ของเหลือใช้การเกษตรสิ่งเหล่านี้สามารถนำมาทำให้เกิดประโยชน์ได้สร้างงานสร้างรายได้ ซึ่งปัจจุบันมีกลุ่มที่มองเห็นประโยชน์เหล่านี้แล้วนำกลับมาสร้างสรรค์ โดยที่ผ่านมาทางคณะได้เผยแพร่ความรู้ด้านนี้ให้กับชุมชน" ในส่วนของ เปลือกมะพร้าวอ่อน หากนำเข้าสู่กระบวนการต้มสกัดสี จะได้สีที่สดมากเป็นสีอมชมพูนิด ๆ และเวลาที่นำมาย้อมเป็นผืนผ้าจะนำความรู้ นำทักษะการมัดลวดลายเพิ่มเข้าไป เกิดเป็นผืนผ้าที่มีลวดลาย ส่วนถ้านำไปย้อมเส้นด้าย สามารถย้อมได้ทั้งเส้นฝ้ายและเส้นไหม โดยเมื่อนำไปทอจะได้สีสันของผืนผ้าสวยงาม ใช้ประโยชน์ได้หลากหลายขึ้น เปลือกมะพร้าวแก่ สีที่ได้จะเป็น โทนสีเหลืองทอง ให้สี ละมุนตา และด้วยที่มีการนำเปลือกมะพร้าวไปเผาเพื่อใช้ประโยชน์ อยู่แล้วจึงนำส่วนนี้มาทดลองต่อ โดยการทดลองเผาเปลือกบางส่วน เผาประมาณห้าสิบเปอร์เซ็นต์ เมื่อนำมาต้มสกัดสีจะได้ สีน้ำตาล เข้มขึ้น หรือถ้าเผาจนเป็นเถ้า หลังจากนำไปบดและเข้าสู่กระบวนการย้อมสีจะได้ สีเทา สีอมเทาไล่เฉดสี ซึ่งจะเห็นว่า ไม่จำเป็นต้องเผากำจัดขยะเพียงอย่างเดียว แต่สามารถนำวิธีการนี้ นำกลับมาสร้างสรรค์ สร้างมูลค่า สร้างงานชิ้นใหม่ ๆ ให้เป็นนวัตกรรม ของวิถีชีวิตใหม่ เกิดเป็นตัวงานที่หลากหลายเพิ่มขึ้นได้ นอกจากสีย้อมจากมะพร้าวในการวิจัย นำยางกล้วยมาใช้ประโยชน์ สร้างสีลายสวยให้กับผืนผ้าด้วยเช่นกัน ทั้งนี้ อาจารย์ณภัทร เล่าเพิ่มว่า ยางกล้วยเมื่อเวลาเปื้อนผ้า ถ้านำไปซักจะเป็นสีน้ำตาลจึงนำมาพิมพ์ลาย โดยส่วนนี้สามารถพัฒนาเป็นงาน Eco print ต่อไปได้ในอนาคต นำประโยชน์ ที่มีจากพืชกลับมาใช้ได้อีกทางหนึ่ง ในส่วนของกล้วยยังนำเหง้ากล้วยมาใช้ เป็นสาร ช่วยติด โดยหลังจากนำไปเผา พบว่าขี้เถ้าจากเหง้ากล้วยเป็นสารช่วยติดที่ดีอย่างหนึ่ง เป็นน้ำด่างช่วยในกระบวนการย้อมสี ได้ดี เป็นอีกส่วนหนึ่งที่สามารถนำประโยชน์จากต้นกล้วย และจากเหง้าต้นกล้วยนำมาเผา นำมาใช้ประโยชน์เป็นน้ำด่างที่อยู่ในกระบวนการย้อมผ้า ยังส่งต่อความรู้นำสิ่งนี้ใช้กับการย้อมอื่น ๆ และยังพบว่าถ้าใช้ความเข้มข้นที่ต่างกัน สีที่ได้จะมีเฉดสีที่ต่างกันออกไป เพิ่มความหลากหลายเพิ่มขึ้น "การศึกษาวิจัยสีย้อมดังกล่าวเริ่มขึ้นมานานแล้ว โดยจุด เริ่มต้น เริ่มจากเปลือกมะพร้าวแห้งที่พบเห็นกองเหลืออยู่มาก โดยแม้จะนำไปใช้ประโยชน์ ทำกระถางปลูกต้นไม้ หรืออื่น ๆ แต่ก็ ยังมีเหลืออีกไม่น้อย และจากเปลือกที่เหลือก็ได้มองถึงการเผาซึ่งดังที่เล่าไว้ เปลือกที่เผาไหม้ไม่หมด เมื่อนำมาทดลองต้มจะได้อีกเฉดสี ซึ่งนอกจากสร้างสีสันที่หลากหลายเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ยังเพิ่มช่องทางการเพิ่มมูลค่าให้กับวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร" สีย้อมจากวัสดุธรรมชาติ จากพืชที่ศึกษามีอยู่มาก โดยที่ผ่านมาทดลองสร้างสรรค์ซึ่งเพิ่มจำนวนขึ้นเรื่อย ๆ จากที่กล่าว ศึกษาสีจากผักในครัว อย่างเช่น พริกแห้ง ขมิ้น กะเพรา ฯลฯ เมื่อนำมาทดลองก็ได้โทนสีที่น่าสนใจ โดย กะเพราแดง ก้านที่เหลือและใบแก่ให้ สีน้ำตาลแดง ส่วน ใบย่านาง หรือน้ำย่านางเมื่อคั้นน้ำออกมาจะมี สีเขียว ยิ่งกรอง ผ่านผืนผ้าจะเห็นชัดเจนขึ้น หรือ หัวหอม ทั้งหอมแดงและหอมใหญ่ สีที่ได้ก็ไม่เหมือนกัน หอมแดง ให้สีออกไปในโทนชมพูเล็ก ๆ ซึ่งมีความเฉพาะตัว ฯลฯ โดยสีสันเหล่านี้เป็นอีกเฉดสีธรรมชาติ เติมลูกเล่น ความแปลกใหม่ให้กับผืนผ้า สีเหล่านี้ ไม่มีมลพิษ แต่มีความหลากหลายของเฉดสี เป็นสีละมุนตา ปัจจุบันมีนักศึกษาที่กำลังศึกษาและที่สำเร็จการศึกษาแล้วได้นำไปต่อยอด อาจารย์ณภัทร เล่าเพิ่มอีกว่า อย่างมะพร้าวอ่อนเมื่อนำมาต้มให้กลิ่นหอมมาก ในความโดดเด่น ของกลิ่นอาจศึกษาพัฒนาต่อ แต่ทั้งนี้สิ่งที่เห็นชัดเจนคือ ความปลอดภัย โดยสามารถใช้ประโยชน์จากมะพร้าวได้หลากหลายมิติเพิ่มขึ้น ซึ่งสิ่งเหล่านี้จะเกิดประโยชน์แก่เกษตรกรผู้ผลิต สิ่งแวดล้อมและผู้ใช้ร่วมกัน นอกจากนี้สีธรรมชาติที่สกัดจากกล้วยโดยที่ศึกษาวิจัยไว้ใช้ ส่วนของใบสด ซึ่งให้สีเหลืองอ่อน เหลืองอมเขียว เบา ๆ และจากที่กล่าวส่วนก้านที่เหลือใช้ นำยางจาก ก้านกล้วยมาพิมพ์ สร้างลวดลาย หรือนำมาเพนท์เพิ่มลูกเล่นให้กับผืนผ้าซึ่งเหมาะสมกว่าที่จะนำมาย้อม ทั้งนี้เฉดสีที่ได้ยังเพิ่มความหลากหลายต่างจากสีที่มี "ในความเป็นธรรมชาติของวัสดุที่ให้สีเราแทบจะสร้างสีเขียวได้ยาก เว้นแต่ว่าจะย้อมทับหรือผสมสีย้อมทับลงไปซึ่งสีเขียวใบกล้วยให้สีเหลืองนวล ออกเขียว หรือสีเหลืองอมเขียวนิด ๆ อีกสีสวยละมุนตา สีจากธรรมชาติ" คณบดีคณะเทคโนโลยีคหกรรมศาสตร์ อาจารย์ณภัทร เล่าทิ้งท้ายอีกว่า นอกจากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร ดังกล่าวยังมีพืชอีกชนิดที่ให้สีสวย ส่วนที่จะมองต่อคือ ใบจากไม้ผล ซึ่งมีเหลืออยู่ในสวนเกษตรไม่น้อยอีกเช่นกัน และพบว่าใบของผลไม้หลายชนิดให้สีที่น่าสนใจ น่าศึกษา อย่างเช่น ใบลิ้นจี่ ให้สีน้ำตาลแดงแต่มีความอ่อน ขณะที่ ใบฝรั่ง ให้สีค่อนข้างเข้ม ฯลฯ ซึ่งนำมาสร้างสรรค์ นำมาเป็นสีย้อม อีกส่วนหนึ่งจากสีสกัดจากธรรมชาติ จากวัสดุเหลือใช้ภาคการเกษตร นำมาเพิ่มมูลค่า เพิ่มการใช้ประโยชน์ทั้งยังเพิ่มสีสวยละมุน สร้างเอกลักษณ์ให้กับผืนผ้า.

บรรยายใต้ภาพ อ.ณภัทร ยศยิ่งยง